Wat zijn aberraties?
Aberratie is de algemene naam voor een afbeeldingsfout in het oog. Een begrijpelijk voorbeeld: kijkt u door een vergrootglas, dan ziet u in het midden de afbeelding scherp, terwijl deze naar de rand toe minder scherp en vertekend wordt. Dit verschijnsel — verlies van scherpte door bolvormige oppervlakken — noemt men sferische aberraties.
Naast gewone bijziendheid, verziendheid en astigmatisme (lagere-orde aberraties) heeft elk oog ook hogere-orde aberraties — subtiele vervorming van het lichtfront door onregelmatigheden in hoornvlies of lens. Bij normale ogen zijn deze verwaarloosbaar. Bij keratoconus, post-LASIK irregulariteiten of littekens kunnen ze dominant worden en zorgen voor halo's, schaduwbeelden, verlaagd contrast en slecht nachtzicht — zelfs als de basisrefractie gecorrigeerd is.
Aberratiemeting en lensontwerp
Met behulp van wavefront-meting (aberrometrie) worden de hogere-orde aberraties van het oog nauwkeurig in kaart gebracht. Deze data wordt gebruikt om een scleraalens te ontwerpen met een gepersonaliseerde optische zone die de gemeten aberraties compenseert.
Het resultaat is een aanzienlijk scherpere visuele kwaliteit — minder halo's, beter contrast, betere prestaties bij weinig licht — vergeleken met standaard scleralenzen of brilcorrectie.
Lage- en hoge-orde aberraties
Aberraties zijn onderverdeeld in categorieën (orders). De lage-orde aberraties (LOA's) — myopie, hypermetropie en astigmatisme — vormen meer dan 80% van alle brekingsfouten en zijn prima met een bril of contactlenzen te corrigeren.
De hoge-orde aberraties (HOA's) zijn complexere brekingsfouten zoals coma, trefoil en sferische aberraties. Er bestaan meer dan 60 soorten. Deze kunnen niet met een bril worden opgelost — de totale waardes bepaald met een aberrometer zijn niet in een brillenglas te vertalen. Met contactlenzen — in het bijzonder scleralenzen — zijn ze wél meetbaar én corrigeerbaar.
Gevolgen van hogere-orde aberraties: schaduwbeelden aan de randen, dubbelzien met één oog, gestoord nachtzicht, verlies van helderheid, hinderlijk tegenlicht bij autorijden, contrastverlies, halo's en schitteringen rond koplampen van tegenliggers. Naarmate de pupillen groter zijn ('s avonds, in het donker), nemen de klachten toe.
De drie belangrijkste hogere-orde aberraties
Coma
Lichtstralen door de periferie van de cornea worden anders gebroken dan door het midden, wat leidt tot een asymmetrische, “staartachtige” vervorming van puntlichtbronnen. Coma is vaak het meest hinderlijk — vooral bij nachtelijk autorijden en het waarnemen van koplampen.
Sferische aberraties
Lichtstralen aan de rand van de lens of cornea worden anders gebroken dan centraal. Dit veroorzaakt een onscherpe, wazige rand om lichtbronnen en verminderd contrast, vooral bij grote pupillen en weinig licht.
Trefoil
Een aberratie met drie symmetrische lobben van vervorming rondom een lichtbron (klaverbladpatroon). Meestal minder uitgesproken dan coma, maar kan bij sommige patiënten toch storend zijn.
Oorzaken van aberraties
In ieder gezond en normaal functionerend oog zijn sferische aberraties aantoonbaar — meestal zonder enige klachten. Aberraties kunnen echter versterkt worden door:
• Keratoconus — hogere-orde aberraties komen tot 6 keer vaker voor
• Vorming van staar (cataract)
• Littekens aan het oogoppervlak, ontsteking of verwonding
• Status na hoornvliestransplantatie
• Onregelmatige oogoppervlakken, matige traansamenstelling, ernstig droge ogen
• Na een ooglaserbehandeling (LASIK)
• Hoornvliesdystrofie
• Zware vermoeidheid
Invloed van pupilgrootte
Een belangrijke factor: bij een kleine pupilopening (bij zonlicht, goed licht, overdag) zijn de verschijnselen aanzienlijk minder dan bij grote pupillen ('s avonds, autorijden in het donker). Ook een matige traanfilm, droge ogen en ernstige vermoeidheid spelen een rol. Opvallend is dat het probleem van wazig zien soms verandert als u knippert, en soms helemaal niet aanwezig is.
Diagnose: de pinhole-test
Een eenvoudige zelftest: sluit één oog en kijk met het andere oog door een klein gaatje (ca. 1,2 mm) in een zwart papier naar een voorwerp op afstand. Vergelijk het beeld door de pinhole met het beeld door uw bril of contactlens. Verbetert uw scherpte? Dan heeft het verschil een optische oorzaak en kan verbetering mogelijk zijn via aberratiecorrectie.
Blijft u door pinhole én bril/contactlenzen onveranderd zien, dan kan de oorzaak elders liggen — bijvoorbeeld cataract, dat niet met een aberratiecorrectie te verhelpen is.
Meetinstrumenten
Een topograaf brengt het oogoppervlak gedetailleerd in beeld, maar meet alleen de voorzijde van de cornea. Een voorste-oogsegment scan geeft meer informatie, maar is ook beperkt tot het voorste deel van het oog. Het ultieme instrument is de aberrometer: deze meet de totale aberraties door alle optische media heen — hoornvlies, ooglens, glasvochtig lichaam tot aan het netvlies.
Hoe werkt de aberrometer?
Een veilige, puntvormige laserbundel wordt in het oog geprojecteerd op het netvlies. Onderweg worden gegevens van het oogoppervlak nauwkeurig bepaald. De lichtbundel gaat verder door de ooglens en het glasvochtig lichaam en valt op het netvlies. Daar wordt de bundel teruggekaatst en weer opgevangen in de aberrometer, waarbij alle onderweg aanwezige aberraties worden gemeten en samengevoegd. Zo ontstaat een totaalbeeld van alle aberraties van het individuele oog.
Het aanpasproces van aberratie-gecorrigeerde scleralenzen
Na een volledig oogonderzoek worden de gegevens van bolling, kromming en afvlakking van het oogoppervlak bepaald als basis voor een eerste aanpaslens. Na inspectie met de microscoop en eventuele lenswissels wordt de pasvorm vastgelegd met een scan.
De contactlens draagt u vervolgens enkele uren. Terwijl de lens nog in zit wordt de juiste sterkte gemeten, en met de aberrometer wordt de restwaarde ten opzichte van de lenspositie bepaald. Met al deze gegevens wordt de definitieve scleralens met wavefront-correctie gemaakt.
Tussen aanpassing en levering zit enige tijd, maar of een wavefront-gestuurde lens voor u een verbetering zou betekenen kan snel via een screening worden bepaald — waarbij u uw huidige lenzen gewoon kunt inhouden.
Wanneer relevant?
• Gevorderd keratoconus — hogere-orde aberraties komen tot 6× vaker voor
• Status na corneale crosslinking of DALK/PKP transplantatie
• Post-refractieve chirurgie (LASIK) met restklachten
• Hoge irregular astigmatisme van andere oorzaak
• Hoornvliesdystrofie of littekens
• Patiënten met contrastproblemen ondanks goede gezichtsscherpte
Wavefront Guided Lenses — uitgebreide informatie
Voor uitgebreide informatie over de correctie van hoge-orde aberraties (HOA's) met op maat gemaakte scleralenzen, bezoek onze speciale website. Hier vindt u gedetailleerde uitleg over hoe wavefront-technologie wordt toegepast, de voordelen van deze geavanceerde lenzen, en de nieuwste innovaties in de optometrie.
Bezoek wavefront-guided-lenses.com →Screening & kosten
In het Centrum voor Optometrie en Contactlenzen in Hurdegaryp zijn alle materialen, gereedschappen en instrumenten aanwezig om scleralenzen met aberratiecorrectie aan te meten. Met onze aberrometer kan worden vastgesteld en zichtbaar gemaakt of deze extra stap voor u voordelen biedt.
Bent u geïnteresseerd? Maak een afspraak voor een vooronderzoek. Tijdens dit onderzoek kan — terwijl u uw huidige contactlenzen in heeft — worden bepaald in hoeverre een aberratiecorrectie uw gezichtsscherpte kan verbeteren en uw klachten kunnen afnemen. Voor dit onderzoek worden kosten in rekening gebracht, maar u bent op geen enkele wijze verplicht tot aankoop.
Meer informatie, route en kosten: wavefront-guided-lenses.com
Gerelateerde onderzoeken & opties
Afspraak maken
Uitgebreid onderzoek inclusief aberrometrie en wavefront-analyse voor HOA-gecorrigeerde lenzen.
ca. 1,5 uur
Intake inplannen →Nog niet zeker? De optometrist beoordeelt uw situatie en bespreekt de opties.
ca. 15-20 min
Oogadvies inplannen →